Gündem

Tümülüsler

Tümülüsler

Tümülüsler, bir yer altı mezar odasının ya da lahdin üzerine toprak ya da taş yığmak suretiyle oluşturulan mezar tepeleridir. Bu lahitler ya da mezar odaları bir veya birden fazla olabilmektedir. Ender de olsa mezar çukurlarına da rastlanmaktadır. Anadolu açısından kabaca bir kronolojik sıralama yapacak olursak, tümülüs mezar geleneğinin en erken Trakya civarında, bunu izleyen dönemde Orta Anadolu’da Frigya ve daha sonra Batı Anadolu’da görüldüğünü söyleyebiliriz. Kurgan olarak da adlandırılan tümülüs mezarlar, Bronz Çağı’ndan itibaren Anadolu da dahil olmak üzere Orta Asya’dan Balkanlar’a kadar uzanan çok geniş bir coğrafyada görülmektedir.

Tümülüsler çoğu zaman elit tabakadan insanlar ya da yönetici soyundan gelen kişiler için yapılmakla beraber zaman zaman atlar için de yapılabilmektedir. Atlar için yapılmış tümülüsler daha çok Bulgaristan’da ve Trakya’da karşımıza çıkmaktadır.  Kimi zaman aynı mezarın içinde sahibiyle beraber ya da mezarın girişinde araba ile birlikte gömülmüş at iskeletlerine de rastlanmaktadır.

Tümülüsler: Frig Tümülüsleri

Anadolu’da tümülüs geleneğinin ilk ortaya çıktığı bölge olan Frigya’daki tümülüslerin Ankara, Polatlı ve Afyon civarı olmak üzere üç ana bölgeye yayıldığı söylenebilir. Frig Tümülüslerinin en tipik ortak özellikleri arasında; mezar odalarının ya da sandukaların, zemin seviyesinin altına açılan bir çukura yerleştirilmiş olması, hepsine zengin ölü hediyeleri bırakılması, mezar odalarında ve buluntularda ahşap kullanımının çok yoğun olması ve tamamen kendi içine kapalı bir yapı sergilemesi gibi unsuları sayabiliriz. Özellikle büyük tümülüslerin bazılarında mezar odasından tümülüs yığmasının üzerine dek uzanan ve oldukça dar olan değişik renkte bir toprak tabakası gözlenmektedir. Araştırmacılar, buraya mezar odasının aksamını belirlemek amacıyla olasılıkla ahşap bir direk konulduğunu ve ahşap çekildikten ya da çürüdükten sonra doğal olarak arkasında değişik renkte bir toprak bıraktığını düşünmektedir.

Frig tümülüslerinin çoğunda doğu-batı doğrultulu olmak üzere bir yön birliği bulunmaktadır.   Mezar odasının yapımında kullanılan ağaç cinsi genellikle ardıç, bazı durumlarda da karaçam, sedir ve ceviz solarak karşımıza çıkmaktadır.

Buluntular açısından baktığımızda, buluntuların çoğunu gümüş, bronz ya da pişmiş toprak çanak-çömlek, içki kapları, ahşap mobilyalar, iğneler ve fibulaların (elbise tokası) oluşturduğu görülmektedir. Ele geçen malzemeler arasında kaseler, bronz kazanlar, kepçeler önemli yer tutmaktadır. Yine bu erken dönemde ahşap kaplar ağırlıktadır. Orta Frig Dönemi tümülüslerinde ise gümüş kapların yaygınlaştığını görmekteyiz. Heykelcikler, çok ele geçmemekle birlikte genellikle hayvan bazen de kadın heykelciklerinden oluştuğu söylenebilir. Fibulalardan sonra en yaygın kişisel aksesuar kemerdir. Mezar hediyeleri arasında silahlara çok sık rastlanmamaktadır.

Lydia Tümülüsleri

Lydia Tümülüslerinin tamamına yakınında doğrudan toprağa gömü uygulandığı, kremasyon (yakılarak) gömünün Hellenistik Dönem’e kadar popüler olmadığı anlaşılmaktadır. Erken dönemde kremasyon gömü uygulanmış olabileceği düşünülen tek istisna mezar, çatının üzerindeki küllü, kömürlü tabakadan dolayı Alyattes Tümülüsü’dür. Bununla beraber benzer oluşumlar yukarıda da bahsettiğimiz gibi başka tümülüslerde de karşımıza çıkmaktadır. Muhtemelen Alyattes’in mezarı da aslında, Lydia’daki diğer pek çok tümülüste olduğu gibi yapım esnasında otlarla örtülmüş ve zamanla karbonlaşan bu otlar kazıcılar tarafından yanlış yorumlanmıştır. Benzer bir uygulama Frig tümülüslerinde de görülmektedir ve  amaç içeriyi nemden ve sızıntıdan korumaktır. 

Lydia Tümülüslerinde, yığma toprağın altında, taşla sınırlandırılmış sandukalar, mezar çukurları ya da lahitler nadiren görülmektedir. Genel eğilim, kireçtaşından ya da mermerden yapılmış mezar odasına yöneliktir. Mezar odalarının içindeki gömüler, genellikle mermer ölü yataklarına ender olarak da lahitlerin içine yerleştirilmektedir.  Tespit edilen en fazla gömünün olduğu mezar, yedi gömü ile Lale Tepe Tümülüsü’dür. Mezarlarda ölen kişinin bir kumaşa ya da kefene sarılıp gömüldüğü de görülebilmektedir.

https://www.shallwe.com.tr/catalhoyuk/v

 

İlgili Makaleler

4 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu