içinde ,

BayıldımBayıldım

Tarih Treniyle Yolculuk: Kültepe Yazıtları

kultepe yazitlari

Kültepe Yazıtları ile bundan yaklaşık 4000 sene öncesine antik bir sefer düzenliyoruz sevgili takipçilerimiz Tarih Treni’nin bu seferinde. Yolculuğumuz boyunca kadim Asur medeniyetinin izlerini sürüp, Anadolu’daki ticaret rotalarına göz atıp, Karum yerlerinden manzaralara şahit olacağız. Hazırsanız yerlerimizi alalım kıymetli yolcularımız. Tarih Treni kalkıyor!

Kültepe Yazıtları ve Asurlular

İşte ilk istasyonumuz! Günümüzden 4000 yıl öncesi. Tarihler M.Ö. II. bin yılın ilk çeyreğini gösterdiğinde (ki bu M.Ö. 2000-1750 yılları arası demek) Mezopotamya’nın kuzeyinde Asurluların tarih sahnesine çıktığını görüyoruz. Asurlular, Anadolu için son derece önemli bir topluluktur ey ahali! Çünkü bildiğiniz üzere tarihi devirler yazıyla başlatılır ve o dönemde yazı, Asurlular vasıtasıyla Anadolu’ya gelmiştir. Burayı unutmayalım lütfen. Diğer bir önemi ise ticaret kolonileridir. Arkadaşlar Asurlular öylesine geniş ve sistematik bir ticaret ağı kurmuşlardır ki, bahsini ettiğim dönem Asur Ticaret Kolonileri Çağı olarak anılmaktadır. “Peki Kültepe ne alaka?” dediğinizi duyar gibiyim. Arkadaşlar Kültepe dediğimiz bölge bu gün Kayseri sınırları içerisinde olup Asurluların Anadolu’daki ticaretinin merkeziydi. Buraya dair yapılan çalışmalara kısaca değinelim şimdi.

Kültepe Yazıtları İçin Yapılan Arkeolojik Çalışmalar

Kıymetli dostlar ikinci istasyonumuz 20. yüzyılın başları. Burayı çok uzatmayacağım merak etmeyiniz. Ancak bilmemiz gereken bir kaç nokta aktaracağım tabiî ki o kadar da değil yani. Neyse… Bölgede kazılar 1920’li yıllarda başlasa da ciddi çalışmaların başlama tarihi 1948’dir. Prof. T. Özgün önderliğinde başlatılan kazılarda o kadar çok bulgu elde edilir ki, günümüze dek her sene çalışmalara devam edilir. Hala devam eden kazılarda şimdiye kadar tam 26.000 adet kil tablet bulunmuştur. Bunların yanı sıra da çeşitli ticaret eşyaları elde edilmiştir. Tabletlerin dili Eski Asur lisanı olup çivi yazısı ile yazılmışlardır. Çözülebilen kısımlardan anlaşıldığı kadarıyla tabletlerin konusu ticaret antlaşmaları ve yapılan çek-senetlerdir. Evet yanlış okumadınız. Günümüzden binlerce yıl önce dahi çek ve senet işlemleri yapılmış! Buradan da gelişmiş bir ticaret hayatının olduğunu anlamaktayız.

“Kaneş”-“Karum”-“Wabartum”

Sevgili takipçilerimiz tahmin edeceğiniz üzere bölgenin adı o zamanlarda Kayseri değildi. İşte o dönemde bu bölgeye verilen isim Kaneş veya bazı kaynaklardaki haliyle Kaniş’tir. Karum ise her türlü alım-satımın yanı sıra elçilik hizmetlerinin verildiği, ticaret depolarının olduğu, tüccarların konaklayabileceği mekanların olduğu, ticaret loncalarının merkezlerinin olduğu kısacası aklınıza gelebilecek her türlü ticaret aktivitesinin en hareketli bir biçimde tabiri caizse dibine kadar yaşandığı yerlerdir. Bakın her türlü ibaresini vurguluyorum çünkü yine tabletlerden anladığımız kadarıyla fena halde tefecilik yapıldığını, yüzde 300’lere varan hatta bu oranı dahi geçen faizlerle borç verildiği de bir gerçek mesela. Wabartum ise karumların daha küçüğü ve imkan olarak daha kısıtlı halidir. Ancak burada da yine hareketli bir ticaret hayatı söz konusudur. Benzetme yapmak gerekirse büyük alışveriş merkezleriyle daha küçük olan süper marketleri örnek verebiliriz.

Asurlu Tüccarlar ve Anadolu Halkı

Kıymetli yolcularımız bu istasyonumuzda Asurluların Anadolu’ya ilk gelişine şahit olacağız. Anadolu coğrafyası dönemin Asurlu tüccarları için aşırı derecede cezbedici bir yapıya sahipti. Çünkü o dönemde Anadolu’da siyasi birlik yoktu ve site-devletleri dediğimiz şehir devletleri hakimdi. Üstelik yaşam standartları da düşüktü. Ama asıl çekici kılan nokta şuydu: Anadolu, Tunç devirlerini yaşıyordu ve Asurlu tüccarların elinde Tunç yapımında kullanılan kalay madeninden bol miktarda vardı. Tüm bu etkenler Asurlu tüccarlara iştah açıcı bir veri sunmuştu: Anadolu’da ticaret kolonisi kurup kontrolü sağlamak oldukça kolay olacaktı. Takas esasına dayalı ticaret işlerinin ana metaları kalay, bakır, dokuma kumaşlar, altın ve gümüştü.

Kültepe Yazıtları’nın İçerikleri ve Önemi

Sıradaki istasyonumuz çivi yazılı tabletlerin içeriği. Aslında yukarıda kısaca değinmiş olsam da burada biraz daha konuyu açmak istiyorum ki Kültepe yazıtları ne denli önemliymiş daha iyi idrak edebilelim. Arkadaşlar tabletlerde geçen konular çok geniş bir yelpazede sıralanmaktadır. Evlilik, boşanma, ticaret antlaşmaları, mal miktarları, depo kayıtları, çek-senet, malların cinsi, mahkeme kayıtları ve adli vakalar gibi pek çok meselenin kayıt altına alındığını görmekteyiz. Diğer yandan tercüme edilen pek çok kelimenin “paketleme”, “yarı-paket”, “tam paket” gibi anlamlara geldiğini ve böylece ticaretin ne derece gelişmiş olduğunu ve titizlikle yürütüldüğünü anlıyoruz. Bunlar direkt olarak gördüğümüz şeyler. Bu veriler doğrultusunda günümüzden 4000 sene önceki Anadolu halkının sosyal, kültürel, siyasal ve ticari yaşantısı hakkında geniş bilgilere ulaşmaktayız. Kim bilir, belki aramızdan bazıları böylesi kadim yerleri gezerken “kim bilir benim ayak bastığım yerlere kimler kimler ayak bastı” diye iç geçiriyor. Hatta bu bilgileri öğrendikten sonra gezdiğimiz yerde bir anlık bile olsa o günleri göz önüne getirebiliyoruz. Tarih, bu yönüyle ufuk açıcıdır arkadaşlar.

Ticaret Kolonileri Çağı’nın Çöküşü

Son istasyonumuz M.Ö. 1750’li yıllar… Bu döneme gelindiğinde kuzeyde gittikçe güçlenen Hititlerin Kaneş’e kadar genişlemeleri ve Asur ülkesinde yaşanan iç çekişmeler nedeniyle tüccarların kendilerini güvende hissetmemesi gibi nedenlerden dolayı koloniler Anadolu ile bağlarını koparmıştır. Asurlu tüccarların Anadolu topraklarından gitmesiyle birlikte Eski Asur yazısı da kaybolmuştur. Böylece 250 sene kadar süren Asur Ticaret Kolonileri Çağı sona ermiştir. A bu arada yine belirteyim, Kültepe bu gün Kayseri ilimizde yer alıyor ve ziyarete açık bir yer. Dilerseniz veya yolunuz düşerse mutlaka gitmenizi tavsiye ederim. Sevgili takipçilerimiz yolculuğumuzu burada noktalıyoruz. Umarım keyif almışsınızdır. Tarih Treni’nin diğer seferlerinde tekrar görüşmek dileğiyle, hoşça kalın.

Latif: Necati Hikaye Serisi 12. Bölüm

 

 

Yorumlar

Cevap bırakın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

Penny Dreadful, Altered Carbon, Titans, Acayip Hikayeler

Penny Dreadful, Altered Carbon, Titans, Acayip Hikayeler – Dizi Dosyası.

yine latif

Yine Latif: Necati Hikaye Serisi 13. Bölüm