SON DAKİKA

Tarih Treniyle Yolculuk: Amerika Tarihi 3

ohaaa

29 Ağustos 2018'de eklendi

Tarih Treniyle Yolculuk: Amerika Tarihi 3

Shall We? grubu üyesi, sevgili dostumuz Turan Cevdet Ekinoğlu’nun kaleminden serinin son yazısı Amerika Tarihi 3 sizlerle!

İşte Amerika Tarihi 3

Hiyoaaaaaa Shall We? Aileeeemmm. (Bu Cevdetçede “merhaba” demek azıcık kültürlenin). Nasılsınız? Beni özlediğinizi biliyorum. Ama lütfen üstünüzü başınızı yırtmayın, aha da geldim. Yine tarih ve aksiyon dolu bir yazıyla karşınızdayım. Lafı uzatmayacağım çünkü sizleri bu aksiyondan mahrum etmek isteyen dâhili ve harici bedhah olmak istemiyorum.

Sevgili ailem bu yazıyla Abd tarihini noktalamak istiyorum. Çok uzun olunca sıkılıyorsunuz, bunalıma giriyorsunuz. O nedenle fazla da ayrıntıya girmeden 2. Dünya Savaşı dönemine kadarki süreci de anlatıp bitirmek daha iyi. Yani bana öyle geliyor. O halde başlayalım.

Geçen yazımda bildiğiniz üzere 13 koloninin bağımsızlık sürecine giriş yapmıştık. Bu yazımda ise o süreci kısacık işleyip Washingtonlardan, Lincolnlerden dem vuracağız. Kanlı bir iç savaşa tanıklık edeceğiz. Son olarak Amerika’nın ilk emperyal hareketini de anlatıp konuyu sonlandıracağım. Yerlerinizi alınız. Tarih Treni kalkıyooooorr!

Özgürlüğün İlk Belgesi: Bağımsızlık Bildirgesi

Tarih; 4 Temmuz 1776… Aralarında Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, John Adams gibi isimlerin yer aldığı beşli komitenin hazırlamış olduğu Bağımsızlık Bildirgesi ilan edildi. Bu bildirgenin ilanı İngilizleri fena halde kızdırdı ve İngiliz ordusu harekete geçerek Pennsylvania ve Brandywine’da özgürlükçüleri bozguna uğrattı ve Philadelphia’yı işgal ederek Kıta Meclisi’ni dağıttı. Fakat Gerorge Washington vazgeçmiyordu.

İhtiyaç duyduğu insan ve lojistik desteği sağlamak için var gücüyle çalışıyordu. Sıkıntı büyük olsa da bekledikleri yardımın gelmesi uzun sürmedi. Fransa, 1778’de Birleşik Devletleri resmen tanıdı ve karşılıklı savunma antlaşması ile destek verdi. Daha önceki yazımda da belirttiğim üzere İngilizlerle Fransızlar birbirlerini sevmez canım ailem.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Savaş büyüyor

Sevgili ailem bu yardımlar neticesinde savaş büyüdü ve Kuzey Amerika’ya yayıldı. Şimdi önünüze bir harita alın ve dediğim yerlere göz gezdirin. Bunu yapın ki savaşın nasıl geniş bir coğrafyada gerçekleştiğini daha iyi görün. Sevgili ailem savaşın tarafları kuzeyde Kanada-Montreal’den güneyde Georgia’ya kadar her yerde çarpıştılar.

1781’de York’ta büyük bir İngiliz ordusu teslim olsa da iki yıl daha çarpışmalar devam etti. Nihayet 15 Mayıs 1783’te Paris’te yapılan bir antlaşmayla savaş sona erdi ve İngilizler mağlubiyeti kabul ettiler.

Paris Antlaşması ile 13 eyalet bağımsız olmuştu. Sırada daha büyük bir mücadele vardı. Bu eyaletleri tek çatı altında birleştirmek…

Kumdan bir ip

1783’te Birleşik Devletler halini alan 13 koloni, savaş bitmeden evvel ortak hareket edeceklerine dair bir anlaşma yapmıştı. Washington’un tabiriyle “kumdan bir ip” gibi kırılgan olan bu anlaşma yine de yeni ulusun ilk omurgası olmuştu. Ancak yapılması gerekenler de vardı. Her eyalet hala kendi parasını basıyordu. Birçok eyalet kendi ordu ve donanmasına sahipti. Eyaletler, dış devletlerle kendi başına bağlantı kuruyordu. Ulusal bir vergi sistemi yoktu.

Maryland ve Virgina arasındaki sınır anlaşmazlığına bağlı bir takım sorunların görüşülmesi üzere 1787 Mayıs’ında Philadelphia’da toplanan kongre, daha genel bir hal aldı ve devlet şeklini belirleyecek bir kimliğe büründü.

İşte sevgili ailem, bu kongre, Abd’nin kaderini belirledi. Zira delegelerin bir kısmı eyaletlerin haklarını kısıtlayan, güçlü bir ulusal devletin inşasının gerekliliğini savunurken diğer kısım ise aynı kararlılıkla eyaletlere geniş yetkiler veren zayıf bir ulusal devlet modelini savunuyordu.

Tarih Treniyle Yolculuk: Amerika Tarihi 1

Bu 55 delege; tarih, hukuk ve siyasal kuram alanlarında uzman kişilerdi. Bir kere aralarında kamu hizmetleri ve yönetimi konusunda bilgin olan ihtiyar Benjamin Franklin var a dostlar daha ne diyeyim. İşte grubun niteliği böyle olunca her ne kadar sorunların çözüme kavuşturulması zor bir süreçte olmuş olsa da sonunda uzlaşma sağlandı. Delegeler, daha önce hazırlanan Konfederasyon Yasası’nı yetersiz bularak yenisini hazırladı.

Kongre meclis haline geliyor

İşte ufak tefek pürüzleri halletmek için toplanan bu kongre, kurucu bir meclis haline böyle geldi. Fakat burada belirtmem gereken bir nokta var buraya dikkat kesilin sevgili ailem. Bu kongrede, ileride çok kan dökülmesine neden olacak bir kıvılcım parladı aniden. Kölelik…

Evet sevgili ailem, bu kongrede köleliğin yasak olduğu bazı eyaletler, ulusal yasalarda köleliğin tamamen kaldırılmasını talep ederken köleliğin yasal olduğu eyaletler de buna karşı çıkıyordu. Bu konuya yine değineceğim. Şimdi konu şey olmasın.

17 Eylül 1787 tarihinde 13 eyaletten 9 tanesi bu yasaları kabul etti. Yalnız önemli bir konu da eksik kalmıştı: Bireysel haklar… Sevgili ailem 1789’da yapılan 10 maddelik değişiklik, 1791’de anayasanın bir parçası oldu ve bireysel özgürlükler konusu da halledildi böylece. İşte biz bunu Haklar Beyannamesi olarak biliyoruz ve imzalandığı günden bu yana yani 200 küsur sene boyunca sadece 17 değişiklik yapıldı.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Yeni devletin ilk başkanı

George Washington, 30 Nisan 1789’da yeni devletin ilk başkanı seçildi. İçişleri, Hazine, Ordu ve Adalet bakanlıklarının kurulması konusunda meclis ile birlikte çalıştı. 4 yıllık iki dönem boyunca başkanlık yaptı ve halen geçerliliğini koruyan 3 kez aday olamama kanunu gereğince görevinden ayrıldı.

20 sene boyunca bu yeni devlet, barışçıl bir politika izledi. Kendilerini ilgilendirmeyen tüm politik gelişmelere tarafsız kaldı. Ancak kader onları kendi çıkarlarını korumak zorunda bıraktı. İngiliz-Fransız çekişmesi sonucunda İngiltere’ye giden Amerikan gemilerine Fransızlar, Fransa’ya giden Amerikan gemilerine de İngilizler el koyuyorlardı. Yapılan müzakerelerle savaş önlenmişse de savaş kaçınılmaz oldu.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

1812’de Britanya ile savaş yeniden başladı. Bir İngiliz kuvveti, yeni başkent olan Washington’a ulaştı ve yönetim binasını ateşe verdi. Şehir, alevler içerisinde kaldı ve dönemin başkanı Madison kaçmak zorunda kaldı. Fakat Amerikalılar diğer birçok çatışmayı kazanmıştı öte yandan Fransa ile savaşmaktan hazinesi boşalan İngiltere barış yapmak zorunda kalmıştı. İşte bu yıllarda dünya siyasetine damga vuracak bir gelişme yaşandı.

Başkan Monroe, Avrupalıların Amerika’yı sömürgeleştirme çabasına karşılık kendi doktrinini ilan etti. (Bunu açıklamıyorum bkz. Monroe Doktrini). Yeni ulusların hemen hepsi buna göre bir siyaset izlediler. İşte bunlardan birisi de biz oluyoruz. Misak-ı Milli sınırları buna göre çizilmiştir arkadaşlar.

1816-1821 arasında 6 yeni eyalet kuruldu. Amerika, hızla büyüyordu. 1812-1850 arasında nüfus 3 katına ulaştı. Ancak özgürlüğe düşkün olup köleliğe de izin veren bir yapı arz eden Amerika, çelişkiler ülkesi haline gelmişti.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Eyaletler Karşı Karşıya: İç Savaş!

1850 yılına gelindiğinde Missouiri’nin eyalet olması fitili ateşledi. Çünkü burası on bin kölenin yaşadığı bir yerdi. Yani köleliğe izin verilen bir yeni eyaleti daha köleliğe karşı çıkan kuzey eyaletleri istemiyordu. Tartışmalar ise gittikçe alevli bir hal alıyordu.

İllinois’li genç bir politikacı olan Abraham Lincoln, kölelik meselesini bölgesel değil ulusal bir mesele olduğu görüşündeydi. Cumhuriyetçi Parti, Abraham Lincoln’ü kölelik karşıtı başkan adayı olarak tanıttı. Lincoln, halk oylamasının %39’unu almış olsa da Seçiciler Kurulu’nun oylarının büyük bölümünü alarak yarıştan galip çıktı. Fırtına kopmak üzereydi.

Aksiyona devam!

Sevgili ailem aksiyona devam ediyoruz tam hız. Güney eyaletleri “bro (onlar bizim gibi gardaş demiyor bro diyor azıcık daha kültürlenin) Lincoln seçilirse biz yokuz” deyip adamcağız daha başkanlık yeminini bile etmeden ayrıldıklarını bildirdiler. Ortalık hızla savaş alanına dönüyordu.

1861 Nisan’ında çatışmalar başladı. Güney eyaletleri kendi Konfederasyonlarını kurmuş ve ilk ateş eden taraf olmuştu. Lincoln, bu isyanı bastırmak konusunda kararlıydı. Zaten kuzey, hem eyalet sayısı hem de nüfus olarak güney eyaletlerinin iki katıydı. Buna karşılık güney eyaletlerinde deneyimli komutanlar ve kendi coğrafyasında savaşma gibi avantajlara sahipti.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Savaşın en kanlı çatışması

Virginia, Tennessee, Georgia ve Maryland’da 4 yıl boyunca on binlerce askerin katıldığı kara savaşları gerçekleşti. Deniz savaşları da Mississippi’de cereyan etmişti. Savaşın kaderi ise 17 Eylül 1862’de Maryland’deki Antietam kıyısında belirlendi. Bu muharebe savaşın en kanlı çatışması olmuştu.

Fakat iki taraf da kesin sonuç alamadı. General Robert Lee komutasındaki güney orduları çekilmek zorunda kaldı. Kuzey ordularına önderlik eden General McClellan ise görevden alındı. “Aga hani savaşın kaderi belirlenmişti? E kesin sonuç alamadılar dedin?” diyebilirsiniz.

Deyin iyidir. İşte güney orduları geri çekilince güney eyaletlerini tanımaya hazırlanan İngiltere ve Fransa da bu fikirlerinden vazgeçtiler. Tabi böyle olunca güney eyaletleri de bekledikleri yardımların üstüne soğuk içmek zorunda kaldı. Aradaki ayrıntıları atlıyorum siz onları bir ara şey yaparsınız, 1865 Nisan ayına gelindiğinde Virgina’da büyük bir Birlik ordusu, General Lee’yi kuşattı ve Lee teslim oldu. Böylece iç savaş, sona erdi.

Sıkıntılar devam ediyor

Teslim şartları her şeye rağmen oldukça cömertti. Buna karşılık güney eyaletleri köleliği kaldırdıklarını bildirerek Birlik’e katıldılar. Ancak sıkıntılar resmiyette bitmiş olsa da sosyal olarak devam etti. Güneyli beyazlar siyasette güç kazandıkça siyahlar yine sıkıntı çekmeye devam ettiler. Ulusal yasalarda özgür olsalar da eyalet yasalarında bazı kamu alanlarına girmeleri yasaklanmıştı. Bu sıkıntılar, 20. Yüzyılda ancak çözülebilecekti.

Tarih Treniyle Yolculuk: Amerika Tarihi 2

Büyüme, Gelişme, Dönüşüm

İç savaş sonra Amerika resmen kendisini bilime adadı. Yatırımcılar, bilimsel icatlar üzerine oynuyordu. Bakın size bir sayı vereyim de dudağınız uçuklasın. 1860’a kadar 36.000 patent vermiş olan Amerika, sonraki 30 yıl içerisinde tahmin edin ne kadar patent verdi? Öyle 50 bin 100 bin diye kekelemeyin. Tam 440.000 patent. Evet, yanlış duymadınız yüz değil, iki yüz değil, üç yüz değil dam 440.000 patent… Özellikle petrol, çelik, demiryolu ve telekomünikasyon alanlarında Amerika resmen basamakları onar onar atlıyordu.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Gelişim devam ediyor

Tarım alanlarında da makineleşme hızla yaygınlaşıyordu. Madenciler maden açısından zengin yerlerde, çiftçiler geniş ovalarda hak sahibi olmaya çalışıyordu. At üzerindeki sığır çobanları yani kovboylar, büyük sığır sürülerini doğuya ulaştırmak için demiryollarına taşıyordu. Bakın bu Vahşi Batı olayı Hollywood etkisiyle fena halde popülarite kazanmış olsa da 30 yıllık bir dönemde var olabilmiştir (şaşırdınız değil mi yaaaa).

Tüm bunlar olurken Avrupa’dan da göçler devam ediyordu. İnsanlar batıya ulaştıkça devlet, yeni yerleşim yerleri açıyordu ki bu da Kızılderililere verilen sözden dönülmesi anlamına geliyordu. 1800’lerin sonunda kuzey ovalarındaki Sioux (Siyu diyeceksiniz canım) kabileleri ve Apaçi kabileleri savaş ilan ettiler. Hepsi usta savaşçı olsa da sonuçta karşılarında devlet vardı ve yenilgiye uğradılar.

Son mesele…

Eveeeeet sevgili ailem. Geldik son meselemize. Amerika’nın ilk emperyal hareketleri. Sevgili ailem 19. Yüzyılın sonlarına geldiğimizde birçok Amerikalı, devletin gücünü küresel alanda göstermesi gerektiğine inanıyordu. Bunu, devletin bir görevi olarak addediyorlardı.

1898 yılında Amerika Birleşik Devletleri, İspanya’nın birkaç denizaşırı sömürgesine ele geçirdi. Bunlar; Küba, Porto Riko, Guam ve Filipinler’di. Devlet bu yerleri özerk yönetim için teşvik etse de asıl amacı kendi yönetimini kurmaktı. Bunda da kısmen başarılı olmuştu. İşte bu adım, Amerika’nın sömürge hikayesinin başlangıcı fakat bizim yazımızın sonudur.

Amerika Tarihi 3

Amerika Tarihi 3

Sevgili ailem göstermiş olduğunuz sabırdan ötürü yürekten kutluyorum hepinizi. Umarım beğenmişsinizdir. Merak edip araştırmak isteyenlere faydalandığım kaynakları belirteceğim. Farklı bir konuda görüşmek dileğiyle… Hoşça kalın brolar.

Kaynak:

Uluslar arası Enformasyon Programları Dairesi, Kısa Abd Tarihi

Bartolome de La Casas, Kızılderililer Nasıl Yok Edildi, ed. A. Ali Ural, 2. Baskı, 1999.

Yorumlar

5
Kimler Neler Demiş?

Please Login to comment
5 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
5 Comment authors
Ozlemturan.ekinoglukayrahanimdude9020seher35arslan Recent comment authors
  Subscribe  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
seher35arslan
Üye
seher35arslan

Çok güzel anlatmışsın ki kalemine sağlık

dude9020
Üye
dude9020

Tarih ile ilgilenenler için güzel bir yazı olmuş emeğine sağlık dost

kayrahanim
Yönetici

Kalemine sağlık, harika bir yazı olmuş. 🙂

Malahay
Editor

Arkadaşlar güzel yorumlarınız için çok teşekkür ediyorum. Yazılarım hız kesmeden devam edecek 🙂

Ozlem
Üye
Ozlem

Ayh yorum yapmamışım roman tadinda yazilar emegine sağlık

SİZİN İÇİN ÖNERİLİYOR

18 Ekim 2018, 08:01

Bir Antik Çağ Mucizesi: Chia Tohumu

Nedir bu Chia Tohumu?  Son zamanlarda oldukça meşhur oldu öyle değil mi? Özellikle diyet yapanlar ve uzmanlar tarafından gündeme sık sık geldi ve gelmeye de devam ediyor. Nedir bu Chia Tohumu?  Son zamanlarda oldukça meşhur oldu öyle değil mi? Özellikle diyet yapanlar ve uzmanlar tarafından gündeme sık sık geldi ve...

Devamını Görüntüle