içinde

Şu Dolar Meselesi

Dolar Meselesi
Dolar Meselesi

Shall We? üyesi, sevgili dostumuz Turan Cevdet EKİNOĞLU‘nun Şu Dolar Meselesi yazısı, siz Shall We? okurları için sizlerle.

Bakalım Şu Dolar Meselesi neymiş?

Eveeeeet sevgili Shall We? ailem. Bugün sizlere içimizde hep bir yerlerde merak konusu olan, bazen uykumuzda bazen çalışırken (benim açımdan değil çünkü işsizim) bazen televizyon izlerken takılan ekonomik bir olaydan bahsedeceğim. Dolar… Evet, bugün dünyada en çok kullanılan ve uluslar arası para rezervi olarak geçen bu paranın nereden geldiği hakkında bulabildiğim birkaç parça şeyi açıklamaya çalışacağım.

Gariptir ki bugün dünya ekonomisini kanser gibi sarmış olan bu para biriminin tarihçesi hakkında çok az şey mevcut hazreti internette. İngilizce kaynak vardır belki ama benim İngilizce seviyem “Yes, I no” gibi İngiliz kraliçesini bile çatlatacak düzeyde olduğundan o işe bulaşmadım. Yine de şanslıyım ki birkaç parça Türkçe bilgiye ulaşabildim. Haydi, tarihe bir yolculuk yapalım. Yanaşın yamacıma…

Dolar Meselesi
Dolar Meselesi

“Thaler, Dollar, Daaler…”

Sevgili ailem doların kökeni meğersem bizim sandığımızın aksine taaa 16. Yüzyıla kadar gitmekteymiş. 1525-1533 arası dönem Avrupa müthiş bir ekonomik krizle boğuşmaktadır ve gümüş üretimi hat safhadadır. Hatta hatta 1526-1541 arası dönemde sadece Bosna ve Sırbistan’da gümüş üretimi 14 ton civarındadır. Öte yandan Portekiz ve İspanyolların, Güney Amerika’dan ayarı düşük sikkelerin akın akın getirip ekonominin altını üstüne getirdiği dönemdir ki Osmanlı mali kaynakları bir gün içerisinde Osmanlı parasında yüzde 65’lik bir değer düşürme olduğunu aktarmaktadır.

İşte sevgili ailem bu dönemde Avrupa’da gümüş oldukça popüler bir haldedir ve bugün Almanya ile Çekya sınırında olan St. Joachimsthal kasabasında gümüşten mamul sikkeler kullanılmaya başlar. Bölge halkı kasabanın isminden yola çıkarak bu yeni para birimine “thaler” adını verirler. Bu gümüşe dayalı yeni para birimi o kadar meşhur olur ki kısa zamanda hemen hemen tüm Avrupa bunu benimser ve kelimeyi kendi dillerinde telaffuz etmeye başlarlar. İngilizler “dolar” , Hollandalılar ise “daaler” şeklinde kendilerince element uydururlar. Şimdi işin Amerika ayağına bakalım.

Amerika Kıtası ve İspanyol Fırtınası

Sevgili ailem kapatmadınız demi sayfayı? Kapatmayın kapatmayın az kaldı. Zira işin de azıcık civcivli taraflarına geliyoruz.

Yukarıda da bahsettiğim üzere özellikle 16. Asırdan itibaren İspanyollar Avrupa ekonomisini yerinden oynatmış olup bunu da Amerika kıtasındaki sömürü düzenine borçludur. Nitekim bu zalımuslar özellikle Bolivya, Peru, Meksika topraklarından çokça gümüş çıkartmıştır. 1500-1800 arası dönemde bahsettiğim topraklar gümüş piyasasının yüzde 85’lik bir kısmına hakim durumda imiş. Ve ve ve sevgili ailem, İspanya’nın özellikle Orta ve Güney Amerika’daki bu gücü, Kuzey Amerika topraklarında yayılmaya çalışan o meşhur 13 tane İngiliz kolonisinin de dikkatini celp etmiş.

İspanya ile iyi ilişkiler kurmuşlar ve kendi para birimleri ile yani sterlin ile İspanya’yla ticaret yapmaya başlamışlarsa da sterlin üzerinden ticaret yapmak hayli zor olmuş. Nitekim 1776 yılında bu koloniler, “yeter üleeyyn” diyerek İngiltere’ye isyan bayrağı açıp hem bağımsızlıklarını ilan edip kendi para birimlerini kullanmak istediler. Bu sürecin çok kanlı olması ve işin içine Fransa’nın da girmesi gibi detaylardan bahsetmeyeceğim (en azından şunu söylemeliyim Abd, varlığını Fransa’ya borçludur). Gelgelelim 1792’de yapılan Coinage Antlaşması ile dolar, resmen kabul edildi.

Dolar Yükselirse Ne Olur?

Yalnız Shall We? ailem arada belki merak edip bakarsınız şuraya bir yere doların kullanımıyla ilgili birkaç madde bırakayım ama kafanız karışmasın. 1792 tarihinden önce de dolar kullanılmaktaydı. Mesela 1690’da ilk banknot Massachusetts Körfezi Kolonisi’nde basılmıştır. 1739’da Benjamin Franklin, matbaasında doğa manzaralı banknotlar basmıştır. 1775’te Kıta Kongresi Amerikan Özgürlük Savaşı’nı finanse etmek için kağıt para basmıştır.1792’ye kadar olan bu gelişmeler yerel gelişmelerdir. 1792’de ise tamamen resmi bir şekilde tüm kolonilerle geçerli olmuştur.

1863 yılına geliyoruz…

1863 yılına geldiğimizde Amerika’da ulusal bankacılık sistemi kuruldu. Kalpazanlığa karşı mücadele için de 1865’te Amerikan gizli servisi kuruldu.

1913’te çıkartılan kanunla Amerikan Merkez Bankası yeni bir parayı dolaşıma açtı.

Dolar Meselesi
Dolar Meselesi

Sevgili ailem işte geldik zurnanın “zortladığı” yere. 1944 Temmuz’unda Amerika’nın Bretton Woods adlı kasabasında Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı toplanır. Bu konferansta kısaca uluslar arası ticarette para birimlerinin birbirlerine çevrilmesinden doğan sıkıntılar, doların baz alınmasıyla çözüme kavuşturulur ve dolar, küresel ticarette ölçüt olarak kabul edilir. Bugün hala dolar temelli olan Bretton Woods sistemi kullanılmaktadır. Umarım merakınızı biraz olsun giderebilmişimdir caaağnımlar. Kendinize dolar bakın aman şey iyi bakın…

Not: Bugün doların arkasındaki “In God we trust” yazısı 1955’te eklenmiş.

Yorumlar

Cevap bırakın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

yym tarafından yazılmıştır.

Shall We? olmadan yapamaz O!

Kaykay modeli

Bu Kaykay Modeli Hayatınızı Kolaylaştıracak!

aç kalmanın zararları

Aç Kalmanın Zararları Nelerdir?