içinde

Protestan Ahlakı Ve Kapitalizm İlişkisi

Protestan ahlakı ve kapitalizm ilişkisi
Engraving from 1894 showing Martin Luther at the Diet of Worms in 1521.

Protestan ahlakı ve kapitalizm ilişkisine bakmadan önce Protestanlığın ne olduğunu kısaca anlamak gerekiyor. Bugünkü yazımda Protestan Ahlakı ve Kapitalizm İlişkisi nasıldır? bu soruya cevap bulacağız. 

PROTESTANLIK NEDİR? KİM TARAFINDAN ORTAYA ATILMIŞTIR?

Protestanlık, Hristiyanlığın üç ana mezhebinden biridir. Kelime itibariyle Almanca kökenli olup ”başkaldırı, protesto etmek, karşı gelmek” anlamlarına gelir. 16. yüzyılda Roma Katolik Kilisesine karşı Martin Luther tarafından ortaya atılmış bir dini reformdur. O dönemlerde kilisenin günah bağışlama ve günah çıkarma gibi meselelerle halktan para toplanması, ayinlerde Latince zorunluluğu olması, İncil’in kiliseye göre yorumlanıyor olması bu başkaldırının önemli etkenlerindendi. Kilisenin bu baskılarından ve gerici hareketlerinden bunalan halk, yenilikçi bir mezhep olan Protestanlığa oldukça ilgi göstermiş ve benimsemiştir. İlerleyen zamanlarda Protestan mezhebi üç ara kola ayrılmıştır: Lutheryanizm, Kalvinizm ve Anglikanizm. Bu kollardan özellikle Kalvinizm, Kapitalizmin temellerindendir.

PROTESTANLAR NEYE ÖNEM VERİRDİ?

Fakirliği öven, dünyevi mallar ve işler yerine maneviyata ve manevi dünyaya yatırım, hazırlık yapmayı öğütleyen Katoliklerin aksine Protestanların zenginlikle ve çok kazanmayla sorunu yoktu. Hatta Katoliklerin aksine dünyevi işlerin de önemine dikkat çekerlerdi. Nitekim çok çalışmayı, çok kazanmayı bir erdem olarak görüyorlardı. Toplum yararına olabilecek en ufak işi bile önemsiyorlar, ticarete büyük önem veriyorlardı. Bunun sonucunda hamarat, üretken ve disiplinli bir toplum ortaya çıktı. Bu toplum Kapitalizmin ruhuna uygun bir toplumdu.  

PROTESTAN AHLAKI NEDİR?

Binaenaleyh bu toplum ekonomik faydayı rasyonel bir şekilde kovalamış ve bir ”İş Ahlakı” ortaya çıkmıştı. Bu durum Protestan ülkelerin kapitalistleşmesinin yegane sebebiydi. Manevi olarak ruhun hidayete ermesinin önceden Tanrı tarafından seçilmesine bağlı olduğu zihniyetiyle çalışan Protestan halk, çalışkanlığın ve dünyeviliğin övüldüğü bu mezhepte yaptıkları işleri bir yük olarak değil meslek olarak görmüşlerdi. Protestan mezhebine özgü bu iş ahlakı ”Protestan Ahlakı” olarak isimlendirilmiştir.

Dünya için çalışmayı Adem ile Havva’nın işlediği ilk günahın bir bedeli olarak anlatan Katoliklerin aksine, Protestanlar için iş bir ibadetti. Protestanlar yaptığı en ufak yararlı işi ibadet sayıyorlardı. Ve bu manevi motivasyon ile daha çok kazanma yolunda ilerliyorlardı. Fakire yardımı, zekatı öğütleyen Katoliklerin aksine Protestanlar fakire yapılan yardımlar ve zekatların onları çalışmaktan uzaklaştırdığını ve tembelliği desteklediğini dolayısıyla onların Tanrı yolundan uzaklaştıklarını düşünerek maddi yardımları kestiler. Bunların neticesinde modern işçi sınıfı ortaya çıktı. Çok çalışan zengin, az çalışan fakir statüsüne düştü.

Bu durumu Kapitalizm ile bağdaştırdığımızda bazı düşünür ve sosyologlar Protestan iş ahlakının (Alm. die protestantische Ethik) Kapitalizmin temeli olduğu kanısında iken durumun sadece Kapitalizmi güçlendirdiği ve desteklediğini savunanlar da vardır. Şimdi genel olarak Kapitalizmi açıklayalım.

KAPİTALİZM NEDİR? PROTESTAN AHLAKI VE KAPİTALİZM İLİŞKİSİ NASILDIR?

Kapitalizmde üretim faktörlerinin büyük ölçüde bireyselliği söz konusudur. Kişinin çabası ve daha çok para (kâr) elde etmek için çabalaması esastır. Arz-talep dengesini toplum yararına göre serbestçe sağlayabilen bir ekonomi sistemidir.

Kapitalizmde, özel mülkiyet de fazlasıyla ön plana çıkanlardandır. Modern işçi dediğimiz sürekli bir çalışma zorunluluğu bulunan toplum kesimleri sürekli olarak bir mal edinme (araba, ev, arsa vb.) gayretine girer. Diğer yandan işletme sahipleri de keza daha çok kazanma ve kâr elde etme çabasındadırlar. Bu düzen içerisinde de gerek günümüz dünyasında gerekse ilk ortaya atıldığından bu yana ”para=güç” anlayışıyla hareket edilmiştir. Tüm bunların neticesinde her iki durumu da karşılaştıracak ve bağlayacak olursak Protestanlıktaki manevi motivasyon ile daha çok kazanma duygusu ile Kapitalizmdeki daha çok kâr elde etme güdüsü aynıdır. Her iki anlayışta da fakirler toplumun alt kesimlerinde yer almış, ya modern işçi dediğimiz kalıplara sokularak üzerlerinden kazanç elde edilmiş ya da tembellik olarak görülüp toplumda görmezden gelinmişler ve ayıplanmışlardır. Her iki bağlamda da insanların daha çok çalışması ve daha çok kazanç elde etmesi bir rekabet ortamı oluşturmuştur. Bu rekabet beraberinde toplum içi ekonomik hiyerarşiyi de getirmiştir. Sonuç olarak Protestan iş ahlakının Kapitalizme bir zemin hazırladığı veya ilham kaynağı olduğu aşikardır.  

Protestan ahlakı ve kapitalizm ilişkisi yazımdan sonra aşağıdaki yazıya da göz atmak isterseniz linke tıklamanız yeterli. 

Mediciler: Rönesans Ailesi

Yorumlar

Cevap bırakın
  1. Bu kadar ayrıntılı bilmezdim kapitalizm ve protestanlıgın da iç içe olduğunu yazınızla öğrendim. Bi yandan yarar sağlamış aslında insanları çalışmaya teşvik ederek ama gel görelim ki günümüze kadar öyle gelmemiş çoğu icat kas gücünü azaltmaya yönelik oluşmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

balkabağı

Balkabağı Tarifleri

çiftleri birbirine bağlayan küçük detaylar

Çiftleri Birbirine Bağlayan Küçük Detaylar