içinde

Paranın Tarihi-Sikkeden Kağıt Paraya

paranın tarihi

Bugün neredeyse uğruna çalışıp çabaladığımız savaşlar ve kavgalar yaptığımız paranın tarihi, yaklaşık 4 bin yıl öncesine kadar uzanıyor ve zaman içinde farklı formlarda ortaya çıkıyor. Zaman zaman küfür ettiğimiz, zaman hayaller kurduğumuz paranın geçmişten günümüze hikayesini kaleme almaya çalıştık. Kimi, akşam evine bir tas çorba parası götürürken kimi ise teknesinde güneşlenirken ne içeceğini düşünür. Para ya da maddiyat dünyamızı ele geçirmiş en büyük güç halinde. İyi okumalar.

PARANIN TARİHİ

Günümüzde para kavramını banknottaki ya da bankadaki sayılarla düşünmekteyiz. Fakat paranın tarihini anlamamıza yardımcı olan şey yazılı kelimelerdir. Yazı ilk icat edildiğinde, o dönemde yaşayan insanlar kendi halklarının hikayelerini mi ,yoksa şiirler mi yazdı? Cevap ikisi de değil. Yazı, temel olarak bürokrasi için kullanıldı. Bunun yanında sonraları yazı devlet vergi sistemini beyan etmede kullanılmaya başlandı. Hep birlikte paranın tarihine bir göz atalım.

paranin-tarihi-kil-tablet

Geçmişte Para Kavramı: Takas sistemi

Mezopotamya’da bulunan bir kil tablet, Tupsikka adında bir kişiyi anlatıyor ve 2500 yıl önce, 22 bin litre arpa, 7 kilo yün ve 15 litre yağ ile bir arazi satın aldığı yazılıyor. Bir diğer kil tablet ise ondan bile eski, hatta dünyanın herhangi bir yerinde bulunan en eski yazılardan biri sayılıyor. Milattan önce 3100 ila 3 bin yıllarında Mezopotamya’da yazılmış olan bir tablette, işçilere günlük erzakları dahilinde verilen bira kayıtları yer alıyor. Sümer şehri Uruk’ta bulunan tablette, bir kaseden yemek yiyen insanlar “yemek tayını” koni şeklindeki bir kap da “bira” olduğu anlamına geliyor.

 

5 Bin Yıldır Maaş Var

Tablet üzerinde dağınık olarak bulunan yarım daire şekilli çizikler de, bir işçinin aldığı bira miktarını gösteriyor. Böylelikle bu tablet dünyanın bilinen en eski maaşının kanıtı oluyor. Ayrıca işçi ve işveren kavramının 5 bin yıl öncesinde bile tanıdık bir kavram olduğu anlamına geliyor. Bu maaşlar, daha itaatkar olsunlar diye işçileri sarhoş tutmak için verilmezdi. Antik dünyada bira, nişastalı ve doyurucu bir içecek olduğundan bir öğün olarak da kullanılabilirdi. Kil tablette yazılanlar, biranın sevilen bir içecek olduğunu göstermesinin yanı sıra, işçi ve işveren arasındaki ekonomik ilişkinin de çoktan kurulmuş olduğunu gösteriyor.

Birayla Maaş Yaygın

Birayla maaş ödemek sadece Mezopotamya ve Anadolu’ya özgü bir şey de değildi. Antik Mısır’da insanların yaptıkları işlerin karşılığı olarak bira aldığına dair kayıtlar mevcuttur. Piramitleri inşa eden ustalar ve işçiler için bu ödeme günlük 4-5 litre bira civarındaydı. Bira ile ödeme yapmak iyi bir fikir gibi gözükebilir, ancak her zaman için pratik bir çözüm değildi. Alım satım işlemlerine yardımcı olmak için, bazı Akdeniz krallıkları aynı ağırlıkta yapılmış adına para (sikke) dedikleri metal parçaları vermeye başladı.

paranin-tarihi-sikke-lidya

Madeni Paralar Yaygınlaşıyor

Paranın tarihi incelendiğinde Lidya Krallığı’nda 2500 yıl önce basılan para, dünyanın bilinen ilk sikkelerinden biri olarak nitelendirilir. Doğal olarak oluşan altın ve gümüş alaşımı olan elektrumdan imal edilen bu metal paralar, belli bir ağırlık standardına uygun olarak basıldı ve ağırlık ve saflığının göstergesi olarak o dönem kullanılan sembollerle damgalandı.

Salihli’de bulunan ve Bozdağlar’dan akan Paktalos Irmağı’nın alüvyonlarında bulunan elektrum madeninden basılan ilk sikkelerin üzerinde Lidya Krallığı’nın simgesi olan aslan başı bulunuyordu. İlk Lidya sikkeleri muhtemelen Alyattes döneminde basılmıştı. Kral Kroisos (Karun) zamanında, sikke basımının daha iyi bir duruma gelmesi ve elektrum yerine altın ve gümüşten ayrı olarak sikke basımı ortaya çıkmıştı.

paranin-tarihi-sikke-cin

Yaklaşık olarak aynı dönemlerde, Çin’de de ilk kez değerli madenlerden basılan sikkeler görülmeye başlandı. Çin’de ortaya çıkan bu sikkelerde, bir coğrafi alana, gruba veya ağırlığa işaret eden yazıtlar vardı.

sikke-brutus

Yine Mi Sen BRÜTÜS?

Baskının icadından önce, madeni para büyük bir kitlesel iletişim aracı haline gelmişti. Milattan önce 44 yılında Julius Caesar’ın öldürülmesinin ardından, ona ihanet eden Brütüs doğrudan halka hitap etmek için stratejik bir hamle ile kendi paralarını bastırdı. Bu paralar bir tarafında kendi portresi, diğer tarafında Pileus şapkası (kurtuluş ile ilişkili bir örtü) ile birlikte iki hançere sahipti. Bu ikonografinin altında ise EID MAR, “zirveye giden yol” yazıyordu. Söz konusu sikkeler, Julius Caesar’ın suikastini ve komplocuların, Roma halkının ‘Tiranın zulmünden kurtuluşu’ olarak gördükleri günü kutluyordu.

paranin-tarihi-ilk-banknot-cin

Kağıt Banknot Dönemi

Sikkeler birçok yönden iyiydi, ancak bin yıl önce Çin’de kağıt paranın keşfedilmesi, insanlık tarihinin gerçek devrim yaratan icatlarından biriydi.

Bin adet madeni sikke 1.5 metre uzunluğunda ve yaklaşık 3 kg ağırlığında olurdu, yani bunun bir kağıt para olması işleri çok daha kolaylaştırmıştı. Bununla birlikte kağıt paranın üstünde, sahtekarlık yapma niyetinde olanların işleyecekleri suç için cezalandırılacağını belirten sert bir uyarı da bulunmaktaydı.

ilk-para

1. Dünya Savaşı sırasında madeni para sıkıntısı yaşandı. Bu sıkıntı birkaç Avrupa ülkesindeki kasaba ve bölgelerde küçük miktarlarda yerel kağıt paralar basmaya teşvik etti. Almanya’da basılan Notgeld (Acil Durum Parası), çok çeşitli tasarımları için bu paraları değerlendirecek koleksiyoncularla popüler hale geldi. 1920’lerde bu küçük kağıt paralar, harcamaktan ziyade koleksiyonculuk için çok sayıda üretilmeye başlandı. Paralar üzerine yapılan tasarımlar da oldukça çeşitliydi. Savaş zamanı propagandasından yerel manzaralara ya da folklor sahnelerine değişik resimler oluyordu.

macar-parası

Dünyanın En Büyük Rakamsal Değere Sahip Parası

Macarların kağıt parası olan Pengö şimdiye kadar bir banknota verilen en büyük değere sahipti. 1946 yılının Ocak ayında basılan bu banknotun üzerinde 32 sıfır bulunmaktaydı ve yazılışı 100.000.000.000.000.000.

Paranın tarihi ile ilgili bilgileri sizlerle paylaştım. Şimdi ise bir çoğunun eline daha değmeden bankalar arası taşınan rakamlardan ibaret olan para geçmişte olduğu gibi günümüzde de insanların ve toplumların karakter yapılarına yön vermekte. En yakın dost veya kardeşe ihanet etmeye yol açan para ya da maddi kazanç uğruna harcanan ömür bittiğinde elinizde kalacak şeyin ne olacağını düşünüyorsunuz. O halde yaşayın ve yaşamanın, insanın, doğanın, dünyanın ne kadar değerli olduğunun farkına varın. Size kapitalizm köleliği değil dünyanın güzelliklerini yaşamayı tavsiye ediyorum.

Paranın tarihi yazımdan sonra para biriktirmek ile ilgili yazımızı okumak isterseniz linke tıklayabilirsiniz.

Para Biriktirmek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Yorumlar

Cevap bırakın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

yunan mitolojisinde insanlığın 5 devri

Yunan Mitolojisinde İnsanlığın 5 Devri

yeraltı tanrısı hades

Yeraltı Dünyasının Tanrıları- HADES