Hayata Dair

Paradoks Nedir? Örnekleri Ve Özellikleri Nelerdir?

Paradoks, gerçekleştirdiği durumlar kadar tanımı da birçok insanın kafasını karıştırır.  Paradoks size göre doğru olan bir şeydir. Ancak başka biri tarafından farklı şekilde yorumlanır. Kısaca başka bir bakış açısı demektir.

Paradoks görünürde doğru olan bir ifadenin ya da ifadeler topluluğunun çelişki halidir. Öngörülere karşı bir sonuç oluşturmasıdır. Sıklıkla çelişkili görünür. Netice ya da neticelerin aslında çelişkili yönleri bulunur.

Türkçeye yanıltmaç, çatışkı ya da çelişki olarak girmiştir. Sözlük açısından bakarsak kesin yargı içermeyen ifadeler olarak söyleyebiliriz. Paradoksu şöylede tanımlayabiliriz. Kendi arasında çelişki gösterir. Tam tersi şekilde netice olarak doğrudur. Ancak saçma ya da çelişkili görülen ifade ya da ifadelerde olabilir.

Paradoks uzun yıllardır kökleşmiş inanışlara aykırı bir düşüncedir. Bu şekilde ortaya atılan düşünce olarak da açıklanabilir. Kısaca özetlemek gerekirse paradoks çelişkidir denebilir. Mantıkla çelişir. Ama doğru olan kavramların oluşturduğu bir kısır döngüdür.

Paradoks Nedir?

Çok daha basit bir anlatım deneyelim. Tabi anlatabilirsek. Paradoks doğru görünen her ifadenin sezgilere bağlı olarak çelişki hissettirmesidir. Böyle tanımlamak daha doğru olur .

Paradoks’un Özellikleri Nelerdir?

  • Çok çok mantıksız görülür. Ama aslında çok mantıklı bir önermelerin genelidir.
  • İki adet doğrunun çelişkisidir. Aynı zamanda iki adet yanlışın da çelişkisidir.
  • Paradokslar göründüğünden çok daha fazla  ilginçtir.
  • Paradokslar aynı zamanda öğretici durumlardır.
  • Paradokslar çoğu zaman insanı şaşırtır.
  • Paradokslar üzerinde düşünülmesi gerekilir. Konu vererek zihni çalıştırır.  Aynı zamanda zihin açarlar.

Paradoks Örnekleri Nelerdir? 

  • Giritli Epimenides: Bütün Giritliler yalancıdır der. Çelişkinin başlamasına neden olur. Girit halkı dediği gibi gerçekten yalancı mı? Kendiside Giritli olduğuna göre o da yalancıdır. O zaman kendisinin söylediği cümlede yalan olur. Dolayısıyla Giritliler yalancıdır cümlesi geçersiz kalır.  Bu kendi kurduğu cümleyi  çürütür. Cümlenin doğrusu peki ne olmalıdır? Bütün Giritliler doğrucudur olmalıdır. O zaman söylediği doğru olur. Bütün Giritliler yalancıdır kabul edilebilir.
  • Sokrates Paradoksu: Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir.
  • Thompson’un Lamba Paradoksu: Bir tane lamba yarım dakika yanık kalıyor. Çeyrek dakika sönük kalıyor. Sekizde biri yanık olacak şekilde açıp kapatılıyor. 1 dakikanın sonunda düğmeye kaç kez basılmış olur? Peki  bu sırada lamba yanık mı, sönük mü olur?
  • Para Paradoksu: Aynı paranın ikisini yan yana yerleştirin. Birini tutup diğerini onun etrafında çevirin. Çevirdiğiniz para yarım tur attığında kendi ekseni etrafında ise  tam tur atmış olur.
  • Kutudaki Toplar Paradoksu: Bir kutuya her defasında 10 tane top koyulsun. 10 top geri alınsın. Bu iş sonsuza kadar sürsün. Kutuda kaç top kalır? Bir diğeri de: Bir kutuya her seferinde 1 top eklenir. 1.toptan itibaren top geri alınır. Bu işin sonsuza kadar devam ettiğini düşünün. Kutu içinde kaç top kalmış olur?
  • Cümle Paradoksu: “Bu cümle yanlıştır” paradoksu.  Epimenides’in paradoksuna benzerliği ile dikkat çeker. Yani cümle yanlışsa doğrudur. Doğruysa yanlış olmak zorundadır.
  • “Şimdi Yalan Söylüyorum” Paradoksu: Burada kullanılan cümlenin doğruluk payı nedir? Ortaya çelişki çıkıyor. Bunu söylerken; doğru  mu söylüyor? O anda nasıl yalan söylediğini söyleyebilir. Şimdi doğru söylüyorum demesi, önermeyi doğru hale getirebilir.
  • Küme Paradoksu: A kümesinde doğal sayılar yer alsın. Bunlar; 1, 2, 3…sonsuz olsun. B kümesinde de tüm çift sayılar bulunsun. Bunlar; 2, 4, 6…sonsuz olsun. Bakıldığında iki küme de eşit miktarda sayıya sahiptir.  Ancak A kümesi bütün çift sayılarla beraber tek sayıları da kapsar. Neticede A kümesinin B kümesinden büyük olması gerekir.

Paradoks Kelimesinin Etimolojisi

Fransızca paradoxe kelimesinden Türkçe’ye girerek türemiştir. Etimolojik anlamda kökeni tartışılır. Yunanca paradoksos kelimesinden gelmektedir. Latince kelime olarak girmesi ile tüm dünya üzerinde kolayca kabullenilmiştir.  Günümüzde belirtilen anlamına uygun olarak kullanılmaz. Bunun yerine felsefi ve mantıksal anlamda kullanılan bir kelime olmuştur.

Karma Felsefesi

İlgili Makaleler

6 Yorum

  1. Aslında sürekli yaşadığımız bir durum. Çoğumuz bu kısır döngüde takılıp kalabiliyoruz

  2. Gerçekten bazen uzun uzun bunları düşündüğüm oldu. Ve gerçekten kısır döngüye giriyorsunuz. Düşünmeyin çok.

  3. Bence bu gayet normal bir şey çünkü her insanın düşünce yapısı bir değil o yüzden fikir ayrımı olması kadar normal bir şey de yok.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu