içinde

BayıldımBayıldım

Mustafa Kemal Paşa ve Samsun

Mustafa Kemal Paşa ve Samsun

Mustafa Kemal Paşa ve Samsun adlı yazımda son zamanlarda ortaya atılan “görevlendirme” iddialarına bizzat kaynaklar ışığında cevap vermeye çalışacağım. Sizlerle birlikte 1919 yılına doğru bir yolculuğa çıkıp dönemin manzaralarına şahitlik edeceğiz. Bakalım Mustafa Kemal Paşa Samsun’a nasıl gitmiş…

Mustafa Kemal Paşa ve Samsun

Başlamadan önce o dönemin atmosferine bakalım. Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılmış bir Osmanlı, 30 Ekim 1918 tarihinde dayatılan Mondros Ateşkes Antlaşması ile dört yanı işgale uğramış bir halde can çekişiyor adeta. Ateşkesi imzalayan heyetin başında olan Rauf Bey, henüz mürekkebin bile kurumadığı bir zamanda itilafların İstanbul’da sömürge havasına girdiklerini dile getiriyordu. Hatta İngiliz Genel Kurmay Başkanı, İngiltere’ye Nisan 1919’da gönderdiği mektupta aşırıya gidildiğini bile yazıyordu. 13 Kasım’da 61 parçalık işgal donanması elini kolunu sallayarak İstanbul Boğazı’na demirliyordu. En acı manzara mı? Düşman vatanın bağrına giremesin diye her bir mehmetçiğin destanlaşarak savaştığı  Gelibolu’ya 29 Kasım 1918’de itilaf kuvvetleri güle oynaya giriyordu. Kasım 1918- Mayıs 1919’a kadar Antep, Maraş, Urfa, Dörtyol, Gelibolu, Samsun, Tarsus, Adana, İzmir ve daha sayılamayacak pek çok yeri işgal ediyorlardı. Milli mücadelenin propaganda ayağına destek veren Minber gibi (bizzat Mutsafa Kemal Paşa finanse edip yazılar yazıyordu) gazeteler insanları direnişe çağırıyor, ancak Ali Kemal’in yazarlık yaptığı (ki Ali Kemal günümüz İngiltere Başbakanı Boris Johnson’un dedesidir) Sabah gazetesi kurtuluşu itilaflarda gördüklerini açıkça beyan ediyorlardı.

Mustafa Kemal Paşa İstanbul’da

Mustafa Kemal Paşa, diğer pek çok subay arkadaşı gibi direniş taraftarıydı. Bu subayların başında Fevzi Paşa, Ali Fuat Paşa, Kazım Paşa gibi kudretli generaller geliyordu. Mustafa Kemal Paşa özellikle Ali Fuat Paşa ile ta gençlik dönemlerinden beri arkadaş olduğundan onunla bu konuları çok detaylı bir şekilde görüşürdü. Çözüm belliydi, Mustafa Kemal Paşa’nın içinde etkin bir şekilde rol alacağı bir hükümet teşkil edilmeliydi. Sultan Vahdettin her ne kadar Mustafa Kemal Paşa’ya güvense de onun hükümetlerde yer almasını istemiyordu. Bir taraftan Osmanlı Mebusan Meclisi’nin üyelerini Sadrazam Tevfik Paşa’ya karşı örgütlemeye çalışıyor diğer yandan da Sultan Vahdettin ile görüşmek istiyordu. İstanbul’da 6 ay kadar kalacak olan Mustafa Kemal Paşa, dört kez görüştü sultanla ve bunların ilki 15 Kasım 1918’de gerçekleşti. Evet sultan ona itimat ediyordu fakat itimatı sağlam değildi. Çünkü tam olarak işleri teslim ettiği kişiler sarayın damatlarıydı. Öte yandan Mustafa Kemal Paşa daha 10 sene önce Sultan Abdulhamit’i tahttan indiren ordunun başını çekenlerdendi. Sultan Vahdettin, Mustafa Kemal’i kullanmak istiyordu fakat onu güç sahibi yapmayı istemiyordu.

Samsun’da Neler Oluyor?!

Bu sırada Karadeniz’de işgale başlayan İngilizlere karşı Samsun, Amasya, Havza gibi yerlerde direniş hareketleri başlamıştı. Halk, daha önceki İttihatçı subayların gizliden örgütlemesiyle işgallere karşı direniyordu. İngilizlerin buradaki amacı, Karadeniz’de bir Pontus devleti kurmak isteyen Rumlara destek vermekti. Bu minvalde Samsun’daki İngiliz komutan İstanbul’da bulunan İngiliz Yüksek Komiserliği’ne bir rapor hazırlayıp gönderdi. Bu raporda Rum ahalinin hareket alanının genişletilmesi ve Pontus devleti kurulmasının önünün açılması için direnen Türk halkına karşı önlem alınması gerektiği yazıyordu. İngilizler, bu durumu padişaha iletip çözüm bulmasını istediler. Ancak bu bir istekten ziyade bir tehditti çünkü eğer padişah bu olaya el atmazsa, bizzat İngiliz ordusunun el atacağı da açıkça belirtiliyordu. Mustafa Kemal’in aklında bir milli direniş vardı. Bu direnişin askeri örgütlenmesi için kendisi gibi milliyetçi subayların kritik görevlere gelmesini sağlıyordu her ne kadar hükümete dahil olamasa da. Çünkü direniş yanlısı grubun en etkin ismiydi. Cevat Paşa, Fevzi Paşa gibi isimler nazırlık ve genel kurmay başkanlığı gibi görevlere atanıyor, Anadolu’ya silah kaçırma işi nispeten kolaylaşıyordu.

9. Ordu Müfettişliği

İstanbul’a iletilen raporda istenenler Sadrazam Damat Ferit Paşa’ya iletilince bir çare aramak için çalışmalar başladı. İşte burada talih gülüyor ve tam da Mustafa Kemal Paşa’ya uygun bir görev düşüyordu. Samsun’da asayişi itilaf devletleri adına sağlamak için bir subay gerekmekteydi. Bu sırada dahiliye nazır vekili olan Mehmet Ali Bey devreye girdi. Mehmet Ali Bey de direniş taraftarlarındandı ve daha önce hem Ali Fuat Paşa hem de Mustafa Kemal Paşa ile görüşmeleri olmuştu. Samsun görevi için Mustafa Kemal Paşa’yı önerdi. Damat Ferit bir müddet kararsız kalsa da her daim kuşku duyduğu Mustafa Kemal Paşa’yı başkentten uzaklaştırmak için eşsiz bir fırsat yakalamıştı. Sonunda kabıl etti ve Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişliği görevine tayin edilerek sözümona İstanbul’dan uzaklaştırıldı. Mustafa Kemal Paşa, 16 Mayıs 1919 tarihinde Bandırma Vapuru’na binerek Türk’ün kaderini çizmeye başlayacağı Samsun’a doğru yola çıktı ve tam 101 yıl önce bu gün karaya çıktığında Türk’ün hürriyet davası için kolları sıvadı.

Son Not

Bir tarihçi olarak elbette kaynaksız yazmadım bunları. Tüm bu bilgileri ve çok daha fazlasını Andrew Mango-Atatürk, Lord Kinross- Atatürk: Bir Milletin Yeniden Doğuşu ve Salahi R. Sonyel- Mondros’tan Samsun’a Türk Kurtuluş Mücadelesinin Doğuşu (Türkler Ansiklopedisi c.15 s. 1009-1028) adlı eserlerde rahatlıkla bulabilirsiniz. Gördüğünüz gibi ne padişah ne de Damat Ferit tarafından bir direniş başlatması için değil aksine işgallere karşı başlayan direnişi durdurması için görevlendirilmiştir. Milli mücadeleye başladığı andan itibaren hakkında çıkan tutuklama hatta idam fermanlarını yine Başbakanlık Osmanlı Arşivi-Atatürk İle İlgili Arşiv Belgeleri adlı eserde rahatlıkla bulabilirsiniz. Tüm bu bilgiler ışığında hepinizin Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı’nı kutluyorum. Hoşça kalın…

 

101. Yılında 19 Mayıs Ve Milli Mücadele

Yorumlar

Cevap bırakın
  1. Şüphesiz ki böyle bir lidere sahip olduğumuz için Dünya’nın en şanslı milletiyiz…
    NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE!!

  2. Saygı minnet ve ozlemle… Cok sey borcluyuz mekanı cennet olsun.. Bu özel gunu bize bıraktı ondan baskası da bunları basaramazdı

  3. Tarih İngilizler kadar aç gözlü bı millet görmemiştir. Sömürgesi altındaki ülkeler hâlâ kan kusuyor.
    Denizlere egemen olmaları en büyük avantajken bu şartlarda Atatürk’ün verdiği kararlar ve idealist duruşu, üzerinde yaşanan toprağa vatan değeri kazandırmıştır. Türk milleti minnettar ♥️♥️♥️

  4. Mustafa Kemal demek özgürlük demek
    Özgürlüğün temellerinin atıldığı bu gün kutlu olsun ☺️ Yazı için teşekkür ediyorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

Cumhurbaşkanı Erdoğan

Cumhurbaşkanı Erdoğan Açıklamalar Yaptı!

Rüyada köpek görmek

Rüyada Köpek Görmek Ne Anlama Gelir