içinde

İyeler: Tabiat Muhafızları

iyeler: tabiatın koruyucuları

İyeler, Türk mitolojisi içerisinde yer alan iyicil varlıklar arasında yer alan koruyucu ruhlar olarak karşımıza çıkmaktadır kıymetli takipçiler. Korku serisine bir nefeslik ara verip bu sefer de iyi tarafla ilgili bir şeyler anlatmak istedim. Çok fazla iye olduğundan ben bulabildiğim önemli iyelere değineceğim. Bu konuda kaynak olarak yine Türk Söylence Sözlüğü’nü kullandığımı belirteyim. Şimdiden keyifli okumalar.

İyeler: Ağaç İyesi

Ağaçların koruyucu ruhlarıdır. Her ağaç türünün bir iyesi vardır. Yani meşe iyesi, kavak iyesi, çam iyesi… Özellikle büyük ve yaşlı ağaçların iyeleri daha kuvvetli tasvir edilir. Ağaç iyeleri bazen tehlikeli olabilirler. Vücutları tıpkı ağaçlar gibi yapraklarla ve ağaç kabuklarıyla kaplıdır. Bazı Türk topluluklarında sihirli ve kanatları olan bir atının olduğu söylenir.

Avul İyesi

Yani bir diğer adıyla köy iyeleri. Her köyün farklı bir iyesi vardır. Köylerin koruyucu ruhlarıdır. Ancak büyük ihtimalle yerleşik düzene geçişten sonra mitolojiye söylencesel olarak dahil olmuşlardır. Yine de konar-göçer Yörük kültüründe de zaman zaman dillendirilmiştir.

Bulak İyesi

Bir diğer adıyla Aşk İyesi… Ancak temel görevi pınarları korumak olan koruyucu ruhlardır. Öte yandan su doldurmaya gelen genç kızlar ile onları izleyen genç erkeklerin gönül ilişkilerinin ilk cereyan ettiği mekanın sahibidir. Evlilik yoluyla farklı diyarlara göçen kızlar da pınara bir gümüş para atıp ondan merhamet isterlermiş. Topraktan çıkan küçük su kaynaklarının iyeleri Çaygara veya Çaykara olarak da bilinir. Türkülerimizdeki çeşme başı ibareleri, bununla ilişkilidir.

Bulut İyesi

Bulut iyeleri yalnız değildir. Kendilerine bağlı farklı iyeler de mevcuttur. Bunlar Yağmur iyesi ve Ayunga adlı Yıldırım İyesi şeklindedir. Aralarında ciddi bir hiyerarşi mevcuttur. Yıldırım iyeleri farklı Türk toplulullarında Ayunga, Eten gibi farklı isimler alabilir.

Dağ İyesi

Tav İyesi de denir. Diğer iyeler gibi her dağın farklı iyesi vardır. Ancak kutsal sayılan dağların iyeleri oldukça güçlüdür. Bunun nedeni, kutsal dağların yeryüzünün merkezi olarak sayılmasıdır. Türk mitoljisinde Altay Dağları ve Tanrı Dağları en kutsal dağlardır. Doğal olarak bu dağların koruyucusu olduğuna inanılan dağ iyeleri de en güçlü iyelerdir. dağ iyeleri de tıpkı bulut iyeleri gibi kendi aralarında bir hiyerarşiye sahiptir. Kendilerine bağlı olan iyeler ise kayalıkların koruyucu ruhu olan kaya iyesi ve uçurumların koruyucu ruhu olan yara iyesidir.

Değirmen İyesi

Genel olarak saçları una bulanmış ihtiyar bir adam veya kadın olarak tasvir edilir. Değirmenleri korurlar. Bununla birlikte değirmene un öğütmeye gelen insanların da koruyuculuğunu yaparlar. Bunun karşılığında eskiler, değirmene gittiklerinde unlarından değirmen iyesine de pay bırakırlarmış. Hatta onlara un ayırılan kazan hiç boş kalmamalıymış ki değirmen iyesi o değirmeni terk etmesin. Değirmen iyesi, iyi insanların ununu bembeyaz ve daha bol yaparmış.

Ekin İyesi

Her türlü ekinin kendi iyesi vardır. Çayır iyesi, buğday iyesi, çavdar iyesi gibi. Ekin iyeleri ekinler arasında yuvarlanıp oynamaktan hoşlanırlar. Ekinler biçilirken bir demet biçilmeden onlara bırakılır. Buna Kır Sakalı da denir. En kalabalık iye gruplarından birisidir çünkü her türlü ekinin iyesi olduğu gibi her tarım aracının da iyesi vardır.

Ergene İyesi

Ergene iyeleri maden iyeleridir. Her madenin ayrı bir koruyucu ruhu vardır. Ergene iyeleri insan gözüne görünmezler. Ancak çeşitli varlıkların seslerini çıkarabilirler. Onların en büyük özellikleri göçük olmadan evvel madencileri “gidin” diye bağırarak uyarması ve işçilere çalışırken yardım etmesidir.

Eşik İyeleri

Eşik iyeleri eşiklerde yatarlar. İneklerin şaşırmadan evlerine dönebilmeleri için rehberlik ederler. Hayvanları koruduğuna da inanılır. Eşikte uyudukları için Türk halk söylencelerinde eşikte oturmak veya eşikte durmak iyi sayılmaz. Bunun nedeni eşikte bir ruhun yaşadığına inanılmasıdır.

Ev İyesi

Moğolcada Ker de denilmektedir. Evin koruyucu ruhlarıdır. Çoğunlukla kısa boylu bir erkek olarak da betimlenir. Buraya dikkat lütfen! Eve girildiğinde ona selam vermek gerekir. Eğer bu yapılmazsa küsüp gider ve beraberinde bereketi de götürür. Buradan da anlayacağınız üzere ev iyeleri bereketle de ilişkilidir. Uzun saçlı ve orta-kısa boylu bir ihtiyardır. Ocak yakınlarında dolaşır. Ev iyeleri iki yardımcıya sahiptir. Bunlar dam bekçiliği yapan Kilti Tura diğer ise ahır bekçiliği yapan Karta Tura’dır. İyeler arasındaki en mühim iyelerdir diyebilirim. Çünkü ev işlerine yardım eder. Örneğin bulaşık da yıkayabilir bu tonton ihtiyar, beşiğinde ağlayan bebekleri de sallayarak uyutur. Öte yandan yangın durumunda veya eve hırsız girmesi durumunda küçük gürültüler çıkartarak veya ev sahibinin ayağından çekerek onları uyandırır.

Yazı Sonu…

Türk mitolojisinin en kalabalık varlığı iyelerdir. Burada yazdıklarımın dışında yurt iyeleri, mağara iyeleri, göl iyeleri gibi daha pek çok iye mevcuttur. İyelerin bir diğer adı da “ıs” olarak geçiyor. Umarım keyif alarak okumuşsunuzdur. Başka yazılarda görüşmek dileğiyle hoşça kalın…

 

Kötücül Ruhlar: Türk Mitolojisi

Yorumlar

Cevap bırakın
  1. Bulak iyesi ve degirmen iyesinin içerigi beni etkiledi.. özelikle iyi niyetli insanların ununun beyaz ve bol yapılması hosuma gitti.. Güzel bir içerik olmus emeginize saglık

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

Malleus Maleficarum

Malleus Maleficarum: Cadı Çekici

Doğal taşların özellikleri

Doğal Taşların Özellikleri