içinde

İpek Yolu Öyküsüdür

ipek yolu öyküsüdür

İpeğin Öyküsü adlı yazımda bu sefer asırlarca dünya siyasetine ve ticaretine hatta sosyal yaşamına yön vermiş İpek Yolu’nu anlatacağım. Umarım o atmosferi yaşatabilir, kendinizi İpek Yolu’nu izleyen bir seyyah gibi hissetmenizi sağlayabilirim. Yapabilirsem ne mutlu. Yapamazsam da canım sağ olsun ne olacak sanki üstüme gelmeyin… Öhm neyse yazıma geçeyim. Başta belirteyim kaynaksız yazmam asla. Bu yazımda da Ktü Tarih bölümünden çok kıymetli hocam Prof. Dr. Mehmet Tezcan’ın “İpek Yolu’nun İran Güzergahı ve İpek Yolu Ticaretine İran Engellemesi” adlı makalesi ile “VII-X Yüzyıllarda İpek Yolu Ticaretinin Türk Tarihine Etkileri” adlı tezinden faydalandım. Haydi bakalım yola çıkalım artık.

Neden İpek Yolu?

E tabi siz de haklısınız önce ipeğin öyküsünü anlatmam lazım ki sonra yolunu anlatayım. Nedir ipek? Nedir zamanın dünyasının en önemli ticaret yoluna ismini veren meta? Önce ona bir göz atmak lazım. Anlatayım. Bazılarınızın malumudur ipek, ipek böceğinin kozalarından elde edilen bir iplik. Bu iplikten elde edilen kumaşlar günümüzde bile zenginlik göstergelerinden birisi olabiliyor. Takdir edersiniz ki ipeğin öyküsü İpek Yolu’ndan daha eskidir. Bakın arkeolojik araştırmalara göre ipek üretiminin tarihi günümüzden 4700 yıl kadar öncesine dayanıyor. Yani milattan önce 3. bin yılda takriben M.Ö 2700’lerde Çin’de üretimi yapılan bir ürün. Fakat Çin dışındaki memleketlerde tanınmaya başlaması M.Ö I. binde mümkün olmuştur ki bu dönemlere kadar ipek, Çin’e özgü bir meta olarak karşımıza çıkıyor haliyle.

İpeğin Önemi

Arkadaşlar ipek o dönemde oldukça önemli. Bitti bu kadar dağılabiliriz… Şaka. Gülmediniz biliyorum ama olsun silmeyeceğim bunu dursun burada. Öhm… Şaka bir tarafa gerçekten de oldukça önemli bir madde ipek. Öyle ki bir soyluluk, zenginlik belirtisi. O kadar önemli bir lüks ki köylünün falan giymesi yasak. Anca saray erkânı giyebilir o derece yani. Ancak şunu belirtmekte fayda var. İpek, o dönemde yalnızca bir tesktil ürünü değil. Aynı zamanda kâğıt üretiminde de kullanılan bir ürün. Evet evet yanlış görmediniz kâğıt üretiminde hatta lüks kâğıt üretiminde kullanılan bir madde imiş.

İpek Yolu Nedir?

Efenim İpek Yolu tabiri küresel olarak yaygın olmakla birlikte (İngilizcedeki kullanımı Silk Road şeklindedir) bu tabirin kullanılması aslında oldukça yenidir. Nitekim bu tabiri ilk kullanan kişi 1877 tılında Alman bilim insanı Ferdinand von Richthofen tarafından kullanılmıştır. Bir de şunu bilmekte fayda var, birden bire öyle “haydi Avrupa’ya kadar yol açalım” diye ortaya çıkmış bir yol değil. Peyderpey diyebileceğimiz, zaman içerisinde sürekli daha uzaklara doğru ticaret yapılarak oluşmuş bir rota. Ayrıca tek bir hat da değil pek çok kolu var aslında. İpek ticareti ilk önce Türkistan ve Hint coğrafyasında daha sonra İran, Mısır, Anadolu ve nihayetinde de Avrupa’ya ulaşan bir rota olup çıkmış.

Peki Nerelerden Geçiyor Bu Yollar?

Yukarılarda bir yerlerde zikrettiğim gibi tek bir hat değil. Ana hatlar ve bu hatlara bağlı olan bir sürü kollar var. Kabataslak ana hatlardan bahsedelim derim. Şimdi kuzey güzergahının ana hattı Hazar Denizi’nden Harezm’e ulaşıp, oradan Ural Irmağı, Volga Nehri ve Don Nehri’ni takip ederek Kırım’a ulaşır. Bir diğer güzergah Hazar Denizi güneyinden geçerek İran sahasından ve Suriye dolaylarından geçip nihayetinde Mısır’a kadar ulaşmaktadır. Diğer güzergah ise yine İran sahasında ana koldan ayrılıp Ermeni coğrafyasından Anadolu’ya girer ve Erzurum’dan geçerek Trabzon’a ulaşır. Anadolu’ya gelen başka bir güzergah ise Dicle’yi takip ederek Adıyaman, Malatya, Kayseri, Aksaray, Ankara hattını izledikten sonra nihayet İstanbul’a ulaşır. Bakınız, İpek Yolu onlarca koldan oluşmaktadır. Yollar başka kollara ayrılıp pek çok kent ve limana ulaşır. Ben sadece bir iki tanesini zikrediyorum burada. Ancak tabi ana hat Çin’den başlar ve bir müddet ilerledikten sonra çeşitli kollara ayrılır. Bazı yollar deniz üzerinden devam eder.

Ne Alınıp-Satılırdı?

Yine takdir edersiniz ki pek çok kolu ve çok uzun bir güzergahı olması nedeniyle oldukça çeşitli ürünlerin ticareti yapılırdı. İpek, porselen, gıda malzemeleri, silah, kumaş, yün, at koşum takımları, kâğıt, kıyafet, deri, lapis lazuli başta olmak üzere çeşitli kıymetli taşlar ve ziynet eşyaları… Bu liste daha uzar gider. Çok fazla ülke kat ettiğinden ürün çeşitliliği de coğrafyaya kadar değişmektedir.

Neden Bu Kadar Önemli?

Şimdi zurnanın “zibbabbaaaaavvvv” dediği noktalardan birisine geldik diyebilirim. O nedenle burayı okuduktan sonra hepinizin “zibbabbaaaaavvvv” diye bağırmasını istiyorum. Teşekkürler. Neyse devam edelim. Şimdi bu yol sadece ticaret için kullanılan bir yol değil sevgili takipçiler. İpek Yolu, aynı zamanda siyasi ilişkiler için de oldukça önemli bir konumda. Zira o yüzlerce kişiden oluşan elçilik heyetleri de bu yoldan geçmekte, sefere çıkan koca koca ordular da… Takdir edersiniz ki her iki kısımda da bulunan insanlar oldukça önemli kişiler yani üst düzey devlet görevlileri. Bu nedenle yolun güvenliğinin sağlanması gerekir. E öte yandan gümrük vergileri meselesi de var. Kısacası İpek Yolu elinizdeyse, müthiş bir zenginliğin kapısını açmışsınız demektir. Ancak bu durumu uzun süre elinizde tutmak oldukça zor ve çetin bir uğraş gerektirir. Çünkü herkesin gözü bu zenginlik üzerindedir. Dikkat edin, Çinliler ile Türkler İpek Yolu’na hakim olabilmek için (tabii ki Asya’daki kollarına) sürekli savaşmışlardır. Üstelik sadece onlar da değil; Sasaniler ve Romalılar hatta daha sonra Osmanlılar dahi İpek Yolu’nun kendi coğrafyalarındaki kısmı için savaşmışlardır. E Fatih’in İstanbul’u fethetme nedenlerinden birisi de İpek Yolu’nun İstanbul kısmına da hakim olma çabasıdır neticede.

Sonuç

Söylediğim gibi İpek Yolu asırlar boyunca önemini korumuş ve pek çok entrika, savaş, alavere dalavere ve siyasi ilişkilere sebep olmuştur. Ancak 15. asrın sonlarında başlayan Coğrafi Keşifler, zamanla hem Akdeniz ticaretinin hem de İpek Yolu ticaretinin farklı yollara daha doğrusu deniz yoluna kaymasına neden oldu ve İpek Yolu ticareti zamanla durgunlaştı. Son zamanlarda Çin yeniden bir şeyler denemeye çalışıyor ama eski hareketlilik sağlanır mı bunu zaman gösterecek. Yazımı okuduğunuz için çok teşekkür eder, beni dinleyip “zibbabbaaaaaavvv” diye bağırdıysanız da Allah’tan akıl fikir niyaz ederim. Başka yazılarda görüşmek üzere. Hoşça kalın…

 

Grup Vitamin Öyküsüdür

Yorumlar

Cevap bırakın
  1. Göktürk devleti o zamanların ipek imparatoru sayılıyordu. Atalarımızın böyle önemli bir yola hükmetmiş olması gurur verici

  2. İpek çok güzel ama ipek böceklerine zarar veriliyor gibi geliyor bana ondan emin değilim.
    ama şu yol hala aynı düzende devam etmesi şaşırtıcı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Yükleniyor…

0

Yorumlar

0 yorum

ameliyathane kıyafetleri neden yeşil?

Ameliyathane Kıyafetleri Neden Yeşil Renktir? Ya da Mavi? İşte Cevabı.

edith piaf oykusudur

Edith Piaf Öyküsüdür