içinde

BayıldımBayıldım

Hıdrellez Bayramı

hıdrellez bayramı

Hıdrellez Bayramı, Türk kültürünün en eski, en eğenceli ve en önemli kutlamalarından bir tanesi olup ülkemizin çeşitli yerlerinde coşkuyla kutlanmaktadır. Corona her ne kadar kutlama yapmayı engellemiş olsa da öneminden bir şey eksilmi değil. Bu yazımda Hıdrellez nedir, nasıl kutlanır, kökeni nedir gibi sorulara özet mahiyetinde cevap aradım. Yrarlandığım kaynakları son kısımdaki paragraftan görebilirsiniz. Keyifli okumalar efendim.

Hıdrellez Bayramı

Mevsimler, kültürlerde yalnızca bir zaman dilimi olarak yer almaz. Canlıların hayatlarıyla doğrudan bağlantılı olmaları mevsimleri kültürel değerler içerisinde çok önemli bir noktaya koyar. Öyle ki; tarih boyunca gün dönümlerinde pek çok ulus çeşitli uygulamalarla kutlamalar yapmıştır. Bu gelenekler günümüzde de devam etmektedir. İşte bu bayramların en bilinenlerinden birisi Türk kültürünün önemli bir parçası olan Hıdırellez Bayramı’dır. Hıdırellez Bayramı temel olarak kış günlerinin bitmesi, havaların iyice ısınmaya başlaması ve tabiatın canlanmasını simgeler. Biraz daha ayrıntı vermek gerekirse; halk arasında yıl iki bölümden oluşur. Bunlardan ilki Ruz-ı Hızır adı verilen 186 günlük Hızır günleridir ki 6 Mayıs’tan 8 Kasım’a olan kısım, diğeri ise 9 Kasım ile 5 Mayıs arasındaki Ruz-ı Kasım yani Kasım günleri de denilen kısımdır. Fakat Anadolu’nun bazı yörelerinde Rumi takvime bakıldığı için Hıdırellez miladi takvime göre 20 Mayıs’ta kutlanmaktadır.

Kökeni

Baharın gelişinin kutlanması Türk kültüründe Hıdrellez olarak kendisini bulmuştur. Rivayet odur ki İlyas peygamber ile Hızır Aleyhisselam yılda bir kez aynı gün yeryüzünde buluşurlar. Onların mübarek ayaklarının hürmetine bütün tabiat canlanır, bereket kendini gösterir ve yaşam yeniden hareketlenir. İşte Hızır ve İlyas isimlerinin birlikte zikredilmesiyle zaman içinde ortaya çıkan kelime de Hıdrellez olur. Hıdrellez, Makedonya’da Ederlez veya Edirles, Kırım Tatarları arasında Tepeş gibi isimlerle de bilinmekte. Gelgelelim her ne kadar bayramın adı iki şahsiyetten meydana gelmişse de kutlamalarda ön plana çıkan şahsiyet Hızır’dır. Çünkü hemen her kültürde Hızır ve benzeri motifler oldukça eskidir ve Türk kültüründe de Hızır motifi, İslam öncesi döneme kadar uzanmaktadır.

Su ve Ağaç Motifleri

Hıdrellez Bayramı, yukarıda da zikrettiğim gibi doğanın canlanması, baharın gelmesidir. Hal böyle iken de kutlamalarda kullanılan motifler tabiatı simgeleyen motifler olmuştur. Türkler arasında tabiatı simgeleyen motifler ise su ve ağaçtır. Dolayısıyla Hıdrellez’de bu iki motif ve bunlara dayalı olarak yapılan uygulamalar temeli oluşturur. Mesela suyun üzerinden atlamak, bir dileği ağaca bağlamak veya birbiri üzerine su serpmek gibi oyun ve uygulamalar bunlardan sayılabilir. Bir diğer geleneksel uygulama ise yakın bir su kaynağından su alıp içme, bu suyla el-yüz yıkama ve evdeki kap-kacakların da yine bu suyla yıkanmasıdır. Zira bu suyun temizleyici ve bereketli olduğu inancı halk arasında yaygındır.

Ateş Geleneği

En temel uygulamalardan birisi de ateş üzerine yapılan uygulamalardır. Zira ateş, dünyaya hayat veren güneşin yeryüzündeki bir yansımasıdır ve kutsanmalıdır. Hıdrellez’de genel olarak şenliklerin başlamasını simgeler ve ateş üzerinden atlamanın günahlardan arınmayı sağladığına dair eski bir inanışa dayanır. Buradan anladığımız kadarıyla da Türk kültüründe ateşin kutsal bir temizleyici olarak yer ettiğini görebiliriz.

Hıdrellez Bayramı Hazırlıkları

Hıdrellez Bayramı’na hazırlık olarak evler, evdeki eşyalar ve kıyafetler itina ile temizlenmelidir. Zira Hızır, temiz evlere girmeyi tercih etmektedir. Aile reisi ise ev ahalisine yeni kıyafetler alır. Bazı yörelerde bir gün önce oruç tutanlar da bulunmaktadır. Koyun, keçi, inek gibi sağılan hayvan sahipleri süt sağar ve evinde bu tür hayvanı olamayanlara bu sütten ikram eder. Hatta bu sütten börek gibi çeşitli yiyecekler yapılır. Hıdrellez günü geldiğinde ise dere kenarı, hasat alanı veya kır gibi yerlerde toplanılır, kurbanlar kesilir. Çok eski uygulayışlarda kutlamaların türbe ve benzeri yerlerin yakınında yapıldığı bilinmektedir.

Kuyruğu Satın Almak ve Niyet Çömleği

Efendim töre bu ya, Hıdrelleze insanları davet eden kişi kuyruk adı verilen yiyecek tepsisini satın alır. Kuyruk içerisinde pek çok yiyecek olabilir. Ancak bu alım-satım işlemi sırasında kuyruk karşılığında bir ücret ödenmez. Bu, sembolik bir uygulamadır. Bir diğer uygulama ise niyet çömleği hazırlamadır. Köydeki hanelerden birer niyet eşyası alınır. Bunlar ufak tefek her türlü eşya olabilir. Bu eşyalar bir çömleğe koyulur. Daha sonra çömlek içerisine dereden su ve 40 tane yeşil ot yaprağı koyulur. Çömleğin üstü kırmızı bir yaşmakla kapatılır ve açmamış bir gül fidanının dibine gömülür.

Salıncakta Sallanma

En ilginç geleneklerden birisi de salıncakta sallanmaktır. Hıdrellez Bayramı sırasında mutlaka herkes salıncakta sallanmalıdır. Çünkü bunun günahlardan arınmaya vesile olacağı düşünülür. Öte yandan salıncakta sallanan kişi eğer sallanırken saçını tararsa saçını uzun olacağına inanılır. Bir diğer mesele ise kucağa taş almak… Eğer kişi, kucağında büyük bir taş tutarsa o sene elde edilecek tereyağının o taş kadar büyük ve ağır olacağına inanılır. Hıdrellez kutlamalarının yerleri genel olarak köylerde belirlenmiştir. Bu meydanlara Hıdırlık denilmektedir.

Çeşitli Uygulamalar

Hıdrellez gecesinde veya üç gün öncesinde sokak kapısına Kur’An-ı Kerim konulur, hayvanlar ve insanları onun altından geçer. Hıdrellez gecesinde gün doğumundan evvel herkes teneke çalmaya başlar. Bunun amacı bahçedeki köstebekleri kovmaktır. Ancak bir yandan kendi bahçenizdeki köstebekleri ovmak bir yandan da komşunun kovduğu köstebeğin bahçenize girmesini engellemek zorundasınız. Hıdrellez gecesinde iki ayrı ekmek hamuru mayalanırmış. Bunlardan birisi varlık diğeri ise yokluğu simgelermiş. Sabaha kadar hangisi kabarırsa, o yılın varlık veya yoklukla geçeceğinin belli olacağına inanılırmış. Ahır kapılarına, cadı ve benzeri kötücül yaratıklar girmesin diye, ısırgan otu asılır…

Yazardan Not ve Kutlama

Efendim yaptığım bu kısa araştırmaları daha detaylı incelemek isterseniz Prof. Dr. Erman Artun’un “Türk Kültüründe Hıdrellez” ve Alaattin Uca’nın “Türk Toplumunda Hıdrellez” adlı makalelerini okuyabilirsiniz. En azından ben onlardan faydalandım. Gördüğünüz üzere pek çok keyifli uygulama mevcut. Bazılarını okurken yüzünüzde şaşkınlıkla karışık bir tebessüm belirdiğini biliyorum. Sizler de büyüklerinizden farklı Hıdrellez uygulamaları öğrenip yorumlarda yazarsanız sevinirim. Okuduğunuz için teşekkürler. Hıdrellez Bayramınız kutlu olsun efendim.

 

İlginç Yılbaşı Gelenekleri

Yorumlar

Cevap bırakın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

    Yükleniyor…

    0

    Yorumlar

    0 yorum

    Türkiye'nin enleri

    Türkiye’nin Enleri

    hıv

    HIV Kişiden Kişiye Nasıl Bulaşır?